5 Νοε 2006

Η ΜΑΡΙΕΤΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΟΔΟΦΡΑΓΜΑ

Αφορμή για το κείμενο στάθηκε η παρουσία της femme-fatale του ελληνικού υπουργείου Παιδείας στη Βουδαπέστη την 23η Οκτώβρη -ημέρα εθνικής γιορτής για τους Ούγγρους μετά το 1990- για τον εορτασμό των 50 χρόνων από την εξέγερση του 1956.



Του ειδικού μας συνεργάτη και μυστικού πράκτορα Humanimal


Αιτίες όμως είναι η αηδία από το σύνδρομο της πολυεπίπεδης ανάγνωσης και ερμηνείας των ιστορικών γεγονότων ανάλογα με την ιδεολογική ταυτότητα του υποκειμένου καθώς και απ’ τη διαχρονική στάση των κυριάρχων να στρεβλώνουν την ιστορική πραγματικότητα προς ίδιον όφελος, αφού δυστυχώς αυτοί είναι οι νικητές και οι επίσημοι γραφείς της. Τι σχέση έχει μισό αιώνα μετά η Μαριέττα (η προσωποποίηση βοηθά σχηματικά, στη θέση της θα μπορούσε να ναι οποιαδήποτε δομική μορφή της Βαβυλώνας) με τους εξεγερμένους ούγγρους προλετάριους κατά της κομματικής γραφειοκρατίας και του ιδιόμορφου καπιταλισμού που είχε επιβάλλει η Μόσχα στους δορυφόρους της; Ποιους πραγματικά τίμησε εκεί; Eνστερνίζεται άραγε την αυτοοργάνωση και την αυτενέργεια ως μεθόδους για την αποτίναξη των εξουσιαστικών κοινωνικών δομών;


Προφανώς, η κυρίαρχη τάξη βρήκε την ευκαιρία να προσεταιριστεί με το χυδαίο, μεταμοντέρνο τρόπο της (και) τη λαϊκή εξέγερση του ’56 και να προσθέσει νέα επιχειρήματα στο ιδεολογικό της οπλοστάσιο κατά του σταλινισμού και των παραφυάδων του. Το κρίσιμο ερώτημα που θα τεθεί, έχει δυστυχώς μεταφυσική οντότητα: Τι θα έκανες αν ήσουν εκεί, τότε, Μαριέττα; Λίγα λόγια για το ιστορικό πλαίσιο και ο καθείς ας φανταστεί…


Οι κοινωνικές αντιθέσεις στην ανατολική Ευρώπη βρίσκονταν σε όξυνση μετά το θάνατο του Στάλιν το 1953 και την αποσταλινοποίηση που εξήγγειλε το 20ό συνέδριο του Κ.Κ.Σ.Ε. Τα γεγονότα στην Πολωνία -η εργατική εξέγερση στο Πόζναν και η ανάδειξη νέας κομμουνιστικής ηγεσίας μετριοπαθούς απόχρωσης- έδωσαν θάρρος στους κύκλους των διανοούμενων και φοιτητών της Ουγγαρίας, που από καιρό ήδη ασκούσαν κριτική στην ολοκληρωτική φύση του καθεστώτος και ζητούσαν μεταρρυθμίσεις.

Οι συνθήκες κραυγαλέα το απαιτούσαν: ανελεύθερη κοινωνική ζωή, αυξημένα προνόμια για τον κομματικό και κατασταλτικό μηχανισμό του κράτους, βίαια κολλεκτιβοποίηση της αγροτικής ιδιοκτησίας. Η οικονομική εξάρτηση της Βουδαπέστης απ τη Μόσχα ήταν βαθιά, καθώς όχι μόνο ήταν υποχρεωμένη να καταβάλλει το 20% της ετήσιας παραγωγής της με τη μορφή πολεμικών αποζημιώσεων, λόγω της συμμαχίας με τους ναζί, αλλά και γιατί τα τότε ανακαλυφθέντα κοιτάσματα ουρανίου στο έδαφός της είχαν περάσει στη δικαιοδοσία των σοβιετικών -ό,τι περίπου κάνουν και οι δυτικές πολυεθνικές σήμερα με τις πλουτοπαραγωγικές πηγές των χωρών της Λατινικής Αμερικής. Οι κύκλοι αυτοί, ολίγον από φοιτητοδιανοούμενους σε συνεργασία με τη μέση τάξη, ζητούσαν και την ανάδειξη νέου πολιτικού διαχειριστή, του Ίμρε Νάγκυ, ενός κομμουνιστικού στελέχους που παραμέρισαν οι σταλινικοί μετά τη διετή πρωθυπουργική θητεία του (1953-1955). Τα προλεταριακά στρώματα από τη σκοπιά τους χλεύαζαν τις ενδοκομματικές αντιθέσεις και τις αστικές φιοριτούρες, ενώ η βασική τους επιδίωξη ήταν η εργατική αυτοδιεύθυνση.


Ο επιταχυντής των εξελίξεων ήταν η διαδήλωση τη 23ης Οκτώβρη που οργάνωσε η πανεπιστημιακή κοινότητα για την πολωνο-ουγγρική αλληλεγγύη και την ανεξαρτησία από τους σοβιετικούς. Η ανταπόκριση ήταν μαζική, καθώς συγκεντρώθηκαν 200.000 διαδηλωτές, τους οποίους ο γραμματέας του ΚΚ Ουγγαρίας, Γκεράι ,είχε με ραδιοφωνικό μήνυμα αποκαλέσει "καθάρματα" και ανακαλέσει στην τάξη -μάταια.

Αργά το βράδυ οι δήμιοι της ΑVΟ (μυστική υπηρεσία ασφαλείας) που φρουρούσαν το ραδιοφωνικό μέγαρο άνοιξαν πυρ κατά του συγκεντρωμένου πλήθους και 15 άνθρωποι πλήρωσαν με τη ζωή τους την απόφασή τους να διαδηλώσουν κατά της απολυταρχίας. Οι εξελίξεις ήταν επαναστατικές και άμεσες: γενική απεργία διαρκείας, εφοδιασμός σε οπλισμό, κατάληψη στρατηγικών σημείων της Βουδαπέστης. Κάτω από την πίεση των γεγονότων ο "δημοφιλής" Νάγκυ διορίζεται πρωθυπουργός και ζητά να κατατεθούν τα όπλα υποσχόμενος εκδημοκρατισμό. Παράλληλα κηρύσσει στρατιωτικό νόμο και προσκαλεί τα σοβιετικά στρατεύματα που σταθμεύουν στην Ουγγαρία να επιβάλουν την τάξη. Οι ασφαλίτες της ΑVΟ ενώνονται με τους εισβολείς και ξεκινούν αιματηρές οδομαχίες στην πρωτεύουσα, αναγκάζοντας το Νάγκυ να διαλύσει την AVO την 27η Οκτώβρη προς κατευνασμό του πλήθους. Το γεγονός ότι η πλειοψηφία του τακτικού ουγγρικού στρατού συνέδραμε τους εξεγερμένους με δυνάμεις και οπλισμό, ανάγκασε τους σοβιετικούς να αποχωρήσουν απ’ τη Βουδαπέστη την 29η Οκτώβρη και να διορίσουν νέο γεν. γραμματέα του ΚΚ Ουγγαρίας τον Γιάνος Κάνταρ. Ο νέος εγκάθετος διαχειριστής ( ο οποίος εκτελέστηκε σε γιουγκοσλαβικό έδαφος το καλοκαίρι του 1958 ως ρεφορμιστικό στοιχείο) αδυνατώντας να ελέγξει την κατάσταση, κηρύσσει την ουδετερότητα της χώρας από το σύμφωνο της Βαρσοβίας και ωθεί το Κρεμλίνο να εξαπολύσει τη δεύτερη και ολοκληρωτική του επίθεση την 4η Νοέμβρη. Η δύναμη πυρός των σοβιετικών ήταν συντριπτική και μέσα σε δύο εβδομάδες εξάλειψε όποια εστία αντίστασης μέσα στην πόλη. Η καταστολή της επανάστασης σήμανε την απαρχή διώξεων και εκτοπισμού χιλιάδων αντιφρονούντων, ενώ διαδηλώσεις και απεργίες συνεχίσθηκαν τουλάχιστον για δύο ακόμη χρόνια.


Καθοριστική σημασία στην όλη επαναστατική διαδικασία είχε ο σχηματισμός και η δράση των εργατικών συμβουλίων, αφού κάθε άλλη μορφή οργάνωσης και διεκδίκησης ήταν ελεγχόμενη απ το κράτος-κόμμα. Η αυτονομία της εργατικής τάξης εμπεδώθηκε μέσα από την αυτοδιαχειριζόμενη δράση των συμβουλίων της, που συντόνιζαν τις κινήσεις των εξεγερμένων μέσα απ τις γενικές συνελεύσεις. Τα εργατικά συμβούλια, χωρίς ενδιάμεσο όργανο, μετέφεραν την ελεύθερη έκφραση των εργαζομένων σε περιφερειακό επίπεδο, εγκαθιστώντας στις εξεγερμένες περιοχές αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες. Απώτατη κατάληξη ήταν ο σχηματισμός του "επαναστατικού συμβουλίου της μείζονος Βουδαπέστης", του ευρύτερου συλλογικού οργάνου των επαναστατών απέναντι στο κομματικό κράτος και τους πάτρωνές του. Μέσα απ τις γενικές συνελεύσεις του σχεδιάστηκαν η απεργία διαρκείας, ο εξοπλισμός των εργατών και αντιμετωπίστηκαν τα οικονομικά ζητήματα: η μισθοδοσία των απεργών συνεχίστηκε με αυξήσεις και οργανώθηκε ο επισιτισμός με αδιαμεσολάβητες συναλλαγές με τους επαναστατημένους αγρότες που είχαν διαλύσει τα κολχόζ-κάτεργα.


Η ιδιαίτερη αναφορά στα εργατικά συμβούλια έγινε γιατί με την οργάνωσή τους παρέχουν διαχρονικά άρτιο δείγμα πολιτικής αυτοδιαχείρισης απέναντι στις εξουσιαστικές δομές και κατέδειξαν πως η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας ως μέσο για τη δημιουργία της αταξικής κοινωνίας δεν βρίσκεται στο χρεοκοπημένο μοντέλο της εθνικοποίησής της, αλλά στην κολεκτιβιστική και αδιαμεσολάβητη διαχείρισή της.


Συμπυκνώνοντας, η μαχόμενη ουγγρική επανάσταση έφτασε μέσα σε δύο εβδομάδες στα όρια της καταστροφής του παλιού κόσμου και προέταξε την αυτοοργάνωση ως το μέσο για την οργάνωση της χειραφετημένης κοινωνίας. Μέσα στη δίνη των προταγμάτων της, εξακολουθώ και αναρωτιέμαι τι αλήθεια τίμησαν η Μαριέττα και οι ομόστοιχοί της...


Τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν αλιεύτηκαν από τον αστικό τύπο της 27ης Οκτώβρη καθώς και από τη μπροσούρα "Η ουγγρική επανάσταση του 1956", που εξέδωσε στην Αθήνα η αναρχική ομάδα ORA NIHIL το Νοέμβρη του 1996.


7 σχόλια:

nikolakisdiaselos είπε...

βρε, βρε το παιδί. καλώς τον κι ας άργησε.

Salah ad-Din είπε...

Μερικές ερωτήσεις μόνο.
Α) Από που ακριβώς προκύπτει ο ριζοσπαστικός χαρακτήρας της επανάστασης και τα αναρχικά στοιχεία της? Η αυτοοργάνωση και τα εργατικά συμβούλια μιας εβδομάδας (που δε γνωρίζω σε τι βαθμό υπήρξαν γιατί στο κίνημα συμμετείχαν κυρίως φοιτητές και "διαννοούμενοι") δε λένε από μόνα τους κάτι.

Β) Πόσο πολιτικά προωθημένο ήταν το αίτημα της απεργίας της 29ης Οκτώβρη που κήρηττε γενική απεργία μέχρι την αποχώρηση του τελευταίου σοβιετικού στρατιώτη, ελέυθερες πολυκομματικές εκλογές και καθεστώς ουδετερότητας ανάλογο με της Αυστρίας???
Αυτά είναι αντιεξουσιαστικά αιτήματα?

Γ) Τα εργατικά συμβούλια από μόνα τους πώς συνεπάγονται "δείγμα πολιτικής αυτοδιαχείρισης απέναντι στις εξουσιαστικές δομές και κατέδειξαν πως η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας ως μέσο για τη δημιουργία της αταξικής κοινωνίας δεν βρίσκεται στο χρεοκοπημένο μοντέλο της εθνικοποίησής της, αλλά στην κολεκτιβιστική και αδιαμεσολάβητη διαχείρισή της."???

Αυτό που ζητούσαν οι επαναστάτες ήταν απαλλαγή από τους σοβιετικούς και αστική δημοκρατία (και όχι αταξική κοινωνία). Πώς η ώρα nihil μας έκανε την επανάσταση του 56, αναρχοσυνδικαλιστική? Εκτός αν υπάρχουν κείμενα ανεπίσημα που δείχνουν κάτι τέτοιο και δεν το ξέρω.

Η αλληλεγγύη του Βαλέσα ήταν επίσης ένα κίνημα στο οποίο "η αυτονομία της εργατικής τάξης εμπεδώθηκε μέσα από την αυτοδιαχειριζόμενη δράση των συμβουλίων της απέναντι στο κομματικό κράτος και τους πάτρωνές του"?

Δε θα έπρεπε να είμαστε λίγο επιφυλακτικότεροι τη στιγμή που τελικά όλα αυτά τα κινήματα όχι μόνο αποτέλεσαν τον προπαγανδιστικό δούρειο ίππο της Δύσης αλλά και οι ηγέτες αυτών των κινημάτων αποδείχτηκαν στην καλύτερη περίπτωση νεοφιλελεύθεροι αστοί και στη χειρότερη ακροδεξιοί.

Νομίζω ότι η επανάσταση του 56 ήταν μια εθνική επανάσταση με καθαρά αστικοδημοκρατικά αιτήματα.

Ελπίζω μετά από 40 χρόνια οι αναρχικοί της Βενεζουέλας (αν υπάρχουν) να μην κάνουν λόγο για την επανάσταση του 2004 που προσπάθησε με γενικές απεργίες, αυτοοργάνωση και πραξικόπημα να ρίξει τον Τσάβες (γιατί ξέρω πως για την Κούβα οι α/α ήδη έχουν πολλά να πουν).

humanimal13 είπε...

για αναλυτικές απαντήσεις στις ερωτήσεις και αντίλογο στις εκτιμήσεις σου, μπορείς,ενδεικτικά, να κοιτάξεις στις
www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=2214
www.punk.gr/nogod-nomaster/keimena/hungary.html
www.geocities.com/alttc94/diavasma.html.
Από βιβλία -- Dr.Reiner Janos, The 1956 Hungarian Revolution, a history in documents
Tarko Paul, Gulag to rapsody καθώς και το κλασσικό του καστοριάδη από ύψιλον.
για τους αναρχικούς στη βενεζουέλα προτιμώ να ενημερώνομαι από www.geocities.com/anar_gr/subvenez.html και τα λινκ της.
Μου άρεσε το κείμενο για το "μακεδονικό". για την πλάτυνση του θέματος, αναφέρω το "απαγορευμένη γλώσσα" του τ.κωστόπουλου από μαύρη λίστα.

humanimal13 είπε...

ksexasa na rotiso, a/a poioi einai?

Salah ad-Din είπε...

στα δύο πρώτα σάιτ (είναι το ίδιο κείμενο) που πρότεινες ουσιαστικά αναφέρει αυτό που ισχυρίζομαι. Ότι δηλαδή υπήρξε μια αντισοβιετική με αστικοδημοκρατικά κυρίως αιτήματα επανάσταση.
Λέει: "Όλα τα προγράμματα απαιτούσαν αμνηστία για όσους είχαν πάρει μέρος στην Επανάσταση.
Μερικά ζητούσαν την επιστροφή της "κοινοβουλευτικής δημοκρατίας", ενώ άλλα υποστήριζαν τον Νάγκι. Τίποτα απ' αυτά τα δύο δεν ήταν παράξενο. Ο λαός δεν είχε μια ενεργή και ισχυρή απελευθερωτική επαναστατική οργάνωση (1), που να τον ενημερώνει για ιδέες γνήσιου ελευθεριακού κομμουνισμού (2) και για τη δυνατότητα δημιουργίας μιας αταξικής και χωρίς χρήμα κοινωνίας".

Το κείμενο κατά τα άλλα υπερτονίζει το χαρακτήρα "των εργατικών συμβουλίων" κάτι που από μόνο του δε μου λέει κάτι. Εργατικά συμβούλια έκαναν και οι φασίστες του Μουσολίνι, όπως και οι Μπολσεβίκοι. Γιατί οι αναρχικοί να αγκαλιάζουν τα ουγγρικά συμβούλια του 56 (4 ημερών και αγνώστου συμμετοχής) που θέλαν λίγο από Νάγκι και λίγο από καρδινάλιο Μίντσεντι? Μόνο και μόνο επειδή ήταν φτωχοί εργάτες που ζητούσαν να φύγει ο σοβιετικός στρατός κατοχής?
Πιο πολλά κοινά βρίσκω στα εργατικά συμβούλια της Αλληλλεγύης του Βαλέσα και στους Ούγγρους του 56 παρά στα όποια εργατικά συμβούλια που επιδιώκουν την αταξική κοινωνία.

Μόνο μια πηγή θα μπορούσε να δικαιολογήσει τα παραπάνω. Αυτή που παραθέτει το σάιτ από τον Ομπσέρβερ 2/11/56.
Λέει: Μια εκπληκτική άποψη της κατάστασης είναι, ότι, ενώ η γενική απεργία βρίσκεται σε εξέλιξη και δεν υπάρχει κεντρικά οργανωμένη βιομηχανία, οι εργάτες έχουν αναλάβει να διατηρήσουν σε λειτουργία απαραίτητες υπηρεσίες, για σκοπούς που οι ίδιοι καθορίζούν και υποστηρίζουν. Συμβούλια εργατών σε βιομηχανικές περιοχές έχουν αναλάβει τη διανομή βασικών αγαθών και τροφίμων απαραιτήτων για την επιβίωση του πληθυσμού. Οι ανθρακωρύχοι κάνουν καθημερινά διανομές κάρβουνου σε ποσότητες επαρκείς για τη λειτουργία των σταθμών παραγωγής ενέργειας και τις ανάγκες των νοσοκομείων της Βουδαπέστης και άλλων μεγάλων πόλεων. Οι εργάτες στους σιδηροδρόμους οργανώνουν δρομολόγια τρένων για εγκεκριμένους σκοπούς. Παλεύουν μόνοι τους για την εγκαθίδρυση της Αναρχίας"
Έχω να πω "Ω ΤΟΙΝΓΚ!"
Φυσικά πρόκειται για μια εκτίμηση του Άγγλου δημοσιογράφου και θα πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί κάνει μια τέτοια εκτίμηση τη στιγμή που α)δεν υπάρχουν ιδεολογικά μανιφέστα ή προκηρύξεις των εργατών με τέτοια φρασεολογία ή πολιτική τοποθέτηση και β)πρόκειται για μια διαπίστωση για ένα διάστημα 4 ημερών. Και ο Άγγλος δημοσιογράφος αντελήφθηκε πως σε 4 μερες στην Ουγγαρία στήθηκε σύστημα διανομής των αγαθών αλά Ισπανία 36?? Απλά δε με πείθει. Μάλλον κανένας ξεχασμένος εθελοντής του POUM θα έκανε την ανταπόκριση.

Κατά τα άλλα οι συλλήψεις και ο αυταρχισμός είναι γνωστά. Για τα νούμερα θα έλεγα ότι είναι λίγο διογκωμένα (κάτι από μαύρη βίβλο του κομμουνισμού μου κάνει). Αλλά το θέμα της διαφωνίας μου δεν είναι αυτό. Η διαφωνία είναι στο πού κολλάει η αναρχοσυνδικαλιστική φρασεολογία και υιοθέτηση της επανάστασης αυτής από το αναρχικό κίνημα? Μιας επανάστασης που είχε αιτήματα για ελευθερία τύπου, λόγου, κοινοβουλευτική δημοκρατία, εθνική ανεξαρτησία, κλπ κλπ.
Τέλος ο κύκλος Πετόφι και οι υπόλοιποι που συμμετείχαν (φοιτητές κατά βάση και όχι εργάτες) στην επαναστατική διακήρυξη των 14 σημείων, με την οποία ξεκίνησε και η επανάσταση ζητούσαν
1. Νάγκι στη εξουσία (κάτι σαν τον Γκομούλκα στην Πολωνία, Ντούμπτσεκ στην Τσεχοσλοβακία κλπ.)
2. πολυκομματικές εκλογές δυτικού τύπου
3. εκκένωση Ουγγαρίας από σοβιετικό στρατό (οι Ρώσοι στη Ρωσία!)
4. ελευθερία τύπου και λόγου
5. Γκρέμισμα του αγάλματος του Στάλιν.

Αυτό www.geocities.com/alttc94/diavasma.html.
δε με διαφώτισε για τα όποια αναρχικά χαρακτηριστικά της επανάστασης του 56. Κάτι αναφέρει ο Τσόμσκι απλά για εργατικά συμβούλια στην Ουγγαρία χωρίς να εστιάζει.

Για τη Βενεζουέλα πρέπει να ανανεωθεί η ενημέρωση. Πάντως το "Από τη μια μεριά οι υποστηριχτές του Chavez, που προωθεί τα εξουσιαστικά μπολσεβίκικα σχέδιά του" το αφήνω ασχολίαστο.
Φιλιά

Υ.Γ. α/α = αναρχικοί αντιεξουσιαστές

Salah ad-Din είπε...

http://www.historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&bookid=13&cid=3

http://www.vorhaug.net/politikk/hungarian_tragedy/

panokatos είπε...

Εγώ αυτα που λέτε, για να πω την πάσα αλήθεια, δεν τα καλοξέρω. Απλώς εδώ τσιμπήστε ενα Καστοριάδη και μια εισαγωγή από Στίνα περί Ουγγαρίας '56
http://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=591749

Θα έκαμνα κόπιπέηστ, να σας βγάλω από τον κόπο, αλλά μιλάμε πρόκειται περί ενός σεντονιού τεραστίου διαστάσεων...